صبر ( 1 ) ، و منه في الاذان : حىّ على الفلاح ، اى بادروا الى ما فيه الظفر و البقاء . المؤمنون ، گرويدگان ، باور دارندگان خداى را و پيغامبران را و فرشتگان و كتابهاى او را . * ( الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ ) * ، آنان كه در نماز خاشع باشند و متذلل و متواضع خداى را . و در معنى خشوع در نماز خلاف كردند مفسّران ، عبد اللَّه عبّاس گفت : خاشعون اذلاء لله ، خداى را تذلل نمايند . حسن و قتاده گفتند : خائفون ، از خداى بترسند . مقاتل گفت : متواضعون ، متواضع ( 2 ) باشند و فروتن . مجاهد گفت : آن باشد كه چشم بر هم نهد از ترس خداى . عمرو بن دينار گفت : خشوع در نماز نه به ركوع و سجود باشد ، انّما خشوع در نماز به سكون حسن هيأت ( 3 ) باشد . ابن سيرين گفت : خشوع در نماز آن باشد كه چشم از جاى سجده بر ندارد ، و گفتند : در بدايت شرع روا بودى كه از جوانب ( 4 ) نگريدندى از راست و چپ و بالا ( 5 ) ، چون اين آيت آمد نيز چشم از جاى سجود بر نداشتند . ربيع گفت : آن باشد كه التفات نكند ( 6 ) به چپ و راست . ابو هريره روايت كرد از رسول - صلى اللَّه عليه و إله - كه گفت : چون بنده در نماز ايستد ، خداى تعالى به او نگرد ، چون بنده به جانبى ( 7 ) نگرد ، خداى تعالى گويد : بندهء من ! به تو مىنگرم ، تو به كه مىنگرى به كسى مىنگرى كه او تو را از من بهتر است ؟ روى به من آر ، كه از من بهتر تو را كسى نباشد . عطا گفت : خشوع در نماز آن باشد كه به جوارح خود بازى نكند ، و روايت كرد كه : رسول - عليه السلام - مردى را ديد كه در نماز دست به محاسن فرو مىآورد ، گفت : اگر دل اين [ 63 - پ ] مرد خاشع بودى اعضاى او خاشع بودى . و أبو ذر غفارى روايت كرد كه ، رسول - عليه السلام - گفت : چون يكى از شما روى به نماز آرد ، رحمت روى به او آرد ، نبايد

--> ( 1 ) . اساس : ضمير ، به قياس با نسخهء آط ، تصحيح شد . ( 2 ) . آب ، آز ، مش : متواضعان ، آط ، آج ، لب : گفت : متواضعون . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : و حسن نيّت . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : جوانبى . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : به بالا . ( 6 ) . آج ، لب : نكنند . ( 7 ) . آب ، مش : به جايى .